Arabuluculuk, iki veya daha fazla taraf arasındaki uyuşmazlığın, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişi (arabulucu) yardımıyla çözüme kavuşturulduğu alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Türkiye'de 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında düzenlenmekte; iş hukuku, ticari davalar ve tüketici uyuşmazlıkları başta olmak üzere pek çok alanda dava şartı olarak zorunlu tutulmaktadır.
Arabuluculuk Süreci Adım Adım
Başvuru
Taraflardan biri arabuluculuk bürosuna veya doğrudan bir arabulucuya başvurur. Başvuru dilekçe, e-posta veya telefon yoluyla yapılabilir.
Arabulucu Atanması
Sistem üzerinden ya da taraflarca mutabık kalınarak tarafsız ve bağımsız bir arabulucu belirlenir.
İlk Oturum
Arabulucu tarafları bir araya getirir ya da ayrı ayrı görüşür. Süreç, gizlilik sözleşmesinin imzalanmasıyla başlar.
Müzakere
Her iki taraf uyuşmazlığı kendi bakış açısından anlatır. Arabulucu tarafsız bir kolaylaştırıcı olarak müzakereyi yönlendirir.
Anlaşma veya Son Tutanak
Uzlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi imzalanır ve ilam niteliği kazanır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir, yargı yolu açık kalır.
Arabuluculuk mu, Mahkeme mi?
Pek çok uyuşmazlıkta taraflar arabuluculuğun avantajlarını fark etmeden doğrudan yargıya başvuruyor. Aşağıdaki tablo temel farkları ortaya koyuyor:
| Konu | Arabuluculuk | Mahkeme |
|---|---|---|
| Süre | 2–8 hafta | 2–5 yıl |
| Maliyet | Düşük | Yüksek (harç, vekil, bilirkişi) |
| Gizlilik | Tam gizlilik | Aleni yargılama |
| İlişki Korunur | Evet | Nadiren |
| Taraf Kontrolü | Yüksek | Düşük (hâkim karar verir) |
| Bağlayıcılık | Anlaşma = ilam | Karar = kesin hüküm |
Zorunlu Arabuluculuk Hangi Davalarda Geçerli?
Türk hukukunda aşağıdaki uyuşmazlık türlerinde mahkemeye başvurmadan önce arabuluculuğa gitmek zorunludur:
- İşçi–işveren uyuşmazlıkları (kıdem, ihbar, fazla mesai vb.)
- Ticari nitelikteki para alacakları ve tazminat davaları
- Tüketici uyuşmazlıkları (belirli tutarın üzerinde)
- Kira uyuşmazlıkları (tahliye hariç belirli türler)
- Ortaklık, ticaret şirketi ve franchise anlaşmazlıkları
Zorunlu arabuluculukta dava açılmadan önce arabulucuya başvurulduğuna dair son tutanak mahkemeye sunulması gerekir. Aksi takdirde dava usulden reddedilir.
Arabuluculuk Maliyeti Ne Kadardır?
Arabuluculuk ücretleri, Adalet Bakanlığı tarafından her yıl güncellenen Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir. Ücret genellikle taraflarca eşit paylaşılır.
Zorunlu Arabuluculuk
İlk iki saat ücretini devlet karşılar. Anlaşma olmazsa ek ücret alınmaz.
İhtiyari Arabuluculuk
Tarifedeki saatlik ücret esas alınır. Uyuşmazlık değerine göre değişir.
Sıkça Sorulan Sorular
Arabuluculuk ne kadar sürer?
Arabuluculuk süreci uyuşmazlığın niteliğine göre değişmekle birlikte çoğu dosya 1–4 oturum içinde, ortalama 2–8 haftada sonuçlanır. Mahkeme davalarına kıyasla çok daha hızlı bir süreçtir.
Arabuluculuk ücreti ne kadardır?
Arabuluculuk ücreti uyuşmazlık türüne ve taraf sayısına göre belirlenir. Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi esas alınır. Zorunlu arabuluculukta ilk iki saat devlet tarafından karşılanabilir.
Arabuluculukta anlaşamazsak ne olur?
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa taraflar yargı yoluna başvurabilir. Arabuluculuk sürecinde paylaşılan bilgiler mahkemede delil olarak kullanılamaz.
Zorunlu arabuluculuk hangi davalarda geçerlidir?
İş hukuku uyuşmazlıkları, ticari davalar (01.01.2019'dan itibaren), tüketici uyuşmazlıkları ve kira davalarının büyük çoğunluğunda arabuluculuk dava şartı olarak zorunludur.
